Logo van Stichting Carillons Maastricht Stichting Carillons Maastricht

De Grameer

De Grameer is de grootste klok van Maastricht en een van de grootste van het land. De klok heet Grameer of Grandmère (dialect voor Grootmoeder) en werd gegoten op 21 juni 1515 door Willem en Caspar Moer uit ’s-Hertogenbosch. Willem en Jaspar Moer hebben een indrukwekkend oeuvre achtergelaten. Zo goten zij in 1507 voor de Kathedraal van Antwerpen de 12.000 pond wegen Karolus. Ook leverden zij in 1503-1504 aan de abdij van Averbode waar een zwager van Jaspar abt was. Het betrof niet alleen zes op toon gegoten luidklokken doch ook een voorslag van vijf klokjes en enkele altaarschellen. In 1505 goten zij zo’n voorslag voor de St. Janskathedraal van Den Bosch. Hoogtepunt en zwaargewicht was stellig de Servaasklok die zij in 1515 voor de Servaasbasiliek te Maastricht hebben gemaakt. De Grameer 6.350 kilo en heeft een diameter van 2.23 m. De klok is gegoten in de tuin van de voormalige proosdij (nu het klooster van de Zusters onder de Bogen): in 1916 werd de grote gietkuil in de tuin van de zusters teruggevonden.

Helaas is de Grameer rond 1850 gebarsten waardoor de sonore klank verdwenen was. Nadat de Wereldoorlog II was uitgebroken werd de Grameer uit de klokkenstoel neergelaten op de betonnen vloer die in 1939 boven de keizerzaal was aangebracht. In een krantenbericht uit die tijd memoreert: "En nu staat ze en rust totdat zij den vrede over Europa kan inluiden. 'Grameer' heeft een gelofte afgelegd niet meer te zullen luiden, zoolang er oorlog is en alle dreiging van het graf van Sint Servaas afgewend zal zijn. Het is een sombere gelofte en het wordt ons een oogenblik angstig te moede". In de jaren 80 van de vorige eeuw werd besloten om een nieuwe kopie van deze Grameer te laten vervaardigen, zodat de oude vervangen kon worden. De nieuwe Grameer werd ingewijd door de bisschop van Roermond Joannes Matthijs Gijsen en in de zuidelijke toren getakeld. Wanneer de atmosferische omstandigheden gunstig zijn, is de klok wel 5 kilometer verderop te horen. De nieuwe Grameer weegt 6.270 kg en is gegoten bij de klokkengieterij van Eijsbouts in Asten. De oude gebarsten Grameer is nu te bezichtigen in de pandtuin.


Op de buitenzijde van de klok staan teksten en afbeeldingen die herinneren aan keizer Karel V, de toenmalige soeverein van Maastricht: naast de Orde van het Gulden Vlies en het familiewapen van Karel V staan er de opschriften: “AD TUA SACRA VOCO POPULUM CLANGORE SONORE / SERVATI, CUJUS NOMINE DICOREGO (MET MIJN WELLUIDENDE STEM ROEP IK HET VOLK NAAR ST. SERVAAS, NAAR WIE IK WERD VERNOEMD) en WILHELMUS ET CASPAR MOER, CONFRATRES FECERUNT ME ANNO VERBI INCARNATI 1515 (DE GEBROEDERS WILHELMUS EN CASPAR MOER MAAKTEN MIJ IN HET JAAR VAN HET VLEESGEWORDEN WOORD: 1515)